49
شناسايي و معرفي گياهان سمي منطقه حفاظت شده دناعزيز اله جعفري كوخدان1، حميد رجايي2 و اشكان عزيزي1
1- عضو هيأت علمي دانشگاه ياسوج-2-عضو هيأت علمي دانشكده دامپزشكي دانشگاه شيراز
ياسوج -دانشگاه ياسوج، دانشكده كشاورزي
خلاصه
گياهان سمي منطقه حفاظت شده دنا در استان كهگيلويه وبويراحمد طي سه سال مورد مطالعه قرار گرفت. در اين تحقيق ابتدا فهرست فلوريستيك منطقه تهيه شد،بعد با استفاده از منابع و بررسيهاي لازم در دانشكده دامپزشكي شيراز،گياهان سمي دنا شناسايي و معرفي گرديد. نتايج حاصل از اين تحقيق نشان داد كه درمنطقه موردمطالعه 223گونه از 1201 گونه(3/18%)،77جنس از430جنس منطقه (18%) وگياهان45 تيره از90 تيره (50%)گياهي درپيكره خود داراي مواد مسموميت زا در سطوح مختلف هستند.اين بررسيها همچنين نشان داد كه، گل راعي Hypericum perferatum وEuphorbia macrostegia از جمله سميترين گياهان منطقه هستند .
واژههاي كليدي: گياهان سمي، شناسايي، منطقه حفاظت شده دنا
مقدمه
گياهان سمي همواره در طول تاريخ به صور مختلف مشكلات عديدهاي را براي انسان و حيوانات ايجاد نمودهاند وبه نظر ميرسد كه شناخت گياهان سمي داراي سابقهاي بسيار طولاني است، شواهد مكتوب نشان ميدهد كه بقراط (460ق.م) مسموميت باگياه خلر (Lathyrus sp.) و ديوسكوريد (56م) در كتاب ماتريامديكا (Materia medica) گياهان سمي را معرفي كرده است.پيرامون گياه سمي شوكران، رخدادها، داستانها و افسانههاي متعددي در تاريخ ثبت شده است بسياري ازگياهان دارويي داراي تركيبهاي سمي بوده وعدم مصرف صحيح، سبب ايجاد مسموميت در انسان ميشوند، تعدادي از گياهان خوراكي منطقه داراي اثر مسموميت زا هستند، همچنين تعداد زيادي از گياهان مرتعي سبب مسموميت دامها و در نتيجه باعث خسارت در انسان ميشوند.متأسفانه به رغم اهميت فوقالعاده گياهان سمي در ايران، تا كنون مطالعه دقيقي در اين مورد انجام نگرفته است. با توجه به ضرورت امردر اين تحقيق گياهان سمي منطقه حفاظت شده دنا مورد بررسي قرار گرفت. منطقه حفاظت شده دنا در شمال غربي شهر ياسوج به وسعت 000/120 هكتار با بيش از47 قله بالاتراز 4000 متر يكي ازغني ترين نقاط كشور ازنظرتنوع زيستي است .
مواد و روشها
براي انجام در اين تحقيق ابتدا مبادرت به تهيه فهرست فلوريستيك منطقه حفاظت شده دنا گرديد. بعد با مسافرتهاي متعدد در سراسر ارتفاعات كوه دنا بسياري از نمونههاي گياهي آن جمعآوري و مورد شناسايي قرار گرفت و فهرست نهايي گياهان منطقه تهيه گرديد.همچنين با مراجعه به روستاها و مناطقه عشايري اطلاعات محلي در خصوص گياهان سمي جمعآوري گرديد،سپس با استفاده از اطلاعات محلي و طب سنتي در منطقه فهرست اوليه گياهان سمي تعيين گرديد، پس از آن با توجه به منابع مختلف نظير مِرِك دامپزشكي مقالههاي موجود، گزارشهاي و كليه تحقيقات انجام گرفته در اين مورد گونههاي منطقه مورد بررسي و ارزيابي قرار گرفته و گياهان سمي آن تعيين گرديد . پس از تعيين گياهان سمي، سميت، سازوكار عمل، حيوانات حساس، علائم تشخيص، درمان، كنترل و پيشگيري، نوع سم، فصل مسموميت، عضو هدف حيوانات حساس و تأثير اين سموم بر انسان مورد بررسي قرار گرفت و در نهايت گياهان سمي منطقه معرفي گرديد .
نتايج و بحث
بررسيهاي بعمل آمده نشان داد كه گونههاي 48 جنس مانند جنسهاي Euphorbia ،Daturea، Colchicum , Lathyrus براي پرندگان و 32 جنس مانند جنسهاي Hyoscyamus وColchicum براي انسان سمي ميباشند.گونههاي 17 جنس مانند جنسهاي Amaranthus و Convolvulus داراي نيترات و نيتريت و 15 جنس مانند جنسهاي Sorghum وPronusداراي گليكوزيدهاي سيانوژن هستند.4 جنس مانند جنس Adonis داراي گليكوزيدهاي قلبي و10جنس مانند جنس Oxalis داراي اكسالات محلول هستند.گونههاي 28 جنس مانند Aristolochia و Solanum داراي آلكالوئيدهاي سمي هستند.گونه هاي11 جنس نظير جنس Euphorbia (مسموميت درانسان،حيوانات،پرندگان وحساسيت نوري در گوسفند)،Tribulus(علفخواران به خصوص گوسفند)و Sencio(گوسفند)سبب حساسيت به نور به صورت غيرمستقيم ميشوند. گونههاي 5جنس مانندHypericum (گاو،اسب، گوسفند، بزوحيوانات سفيد رنگ)باعث حساسيت به نوربه صورت مستقيم ميشوند.سلمك ((Chenopodium albumسبب عوارض كليوي،ترشك (Rumex acetosa) باعث رسوب بلورهاي نامحلول اكسالات در كليه و نارسايي آن و بلوط ( Quersus brantii)سبب نكروز حاد لولهاي، قطع ادرار و اختلالات الكتروليتي در كليه ميشود و 8 جنس مانند جنسهاي Allium (هموگلوبينوري) و Melilotus (M.officinale)) (كاهش پروترومبين خون) برخون و دستگاه خون ساز اثر ميكنند.تمام گياهاني كه نيتريت و سيانيد توليد ميكنند بر خون يا روي سيستم تنفسي - قلبي اثر دارند. گونههاي 26 جنس مانند جنسهايQuercusو Solanum بردستگاه گوارش و برخي از گونههاي 27 جنس مانندجنسهاي Daturea (مهار استيل كولين در سيناپسهاي اعصاب موسكاريني)و Astragalus (جراحات عصبي و ايجاد نوعي جنون موسوم به لوكوله) بر روي دستگاه عصبي اثر ميكنند .گونههاي 24 جنس مانند جنسهاي Astragalus و Colchicum باعث اختلالات ارثي درجنين ميشوند، گونههاي10جنس نظيرجنسهاي Arctium(A.lappa)، Vicia(V.vilosa,V.kotshyana)، Euphorbia (E.macrostegia, E.hebecarpa، E.plebia و-) Hypericum(H.perferatum, H.scabrum) ممكن است باعث كوري دام شوند.گونههاي 28 جنس نظير جنسهاي Aristolochia ،Consolida،Delphinium ،Lathyrus، Sophora و Convolvulusداراي سموم آلكالوئيدي باعث ايجاد درماتيت ميشوند . گونههاي 3 جنس شامل (C.persicum)Colchicum،(D.mucronata) Daphne ممكن است باعث مرگ ناگهاني دام گردد. گونههاي5 جنس نظير Clematis (,C.isphahanica C.orientalis)، هستند. در نهايت بررسيها همچنين نشان داد كه Hypericum perferatum وEuphorbia macrostegia از جمله مهمترين گياهان سمي منطقه دنا هستند .
سپاسگزاري
به اين وسيله از آقاي مهندس جهانديده رياست محترم وقت و آقاي مهندس بافهم معاون اداره حفاظت محيط زيست وآقاي دكتر ولي اله مظفريان(مؤسسه تحقيقات جنگلها ومراتع)به خاطرهمكاريهاي ارزنده نهايت قدرداني را دارد.
منابع
1- شماع، محمود و هوشنگ ساعدي،1356.گياهان سمي و تأثير مسموميت آنها در حيوانات، انتشارات دانشگاه تهران چاپ دوم.
2- صمصام شريعت، هادي و فريبرز معطر،1371.گياهان دارويي سمي،علائم مسموميت و درمان.انتشارات استقلال.
3- عليها، مسعود، 1374.معرفي گونههاي سمي مراتع ايران. چاپ اول، انتشارات مؤسسه تحقيقات جنگلها و مراتع.
4-Frohne,DP.Fander HJ.A colour atlas of poisonous plant. Wolfpublishing Ltd.London, England. 1983; 291 pp.
Study of Poisonous Plant of Dena Protected Area
Azizolah jafari1 - Hamid Rajaian2- Ashkan Azizi1
1-Faculty of Agriculture, University of yassuj2-Departement of Veterinary, University of shiraz
Abstract:
Poisonous plants of Dena area in Kohgiluye and Boyerahmad province were studied in this paper. The necessary information such as floristic List was obtained. Regarding this information and available References in Iran the poisonous plant of the region listed . It was revealed that 220 species (out of 1200 species), 77 Genera (out of 430 Genera), and 45 families (Out of 90 Families) are poisonous or somehow have poisonous materials in Dena area. All of the plants That produse Nitrite and Cyanide or affect on Blood (30 Genera) affect on cardio - pulmonary system. 26 Genera such as Quercus spp and solaum spp affect on diyestive system and 27 Generea such as Astragalus spp. and Daturea spp affect on nervous system.24 genera such Astragalus spp. and Colchicum spp,caused congenital defects in fetus Planbs containing Cyanide,Nitrate and Nitrite,Cardiac glycosides and 3 Genera such as Colchicum spp maybre caused sudden death and 5 Genera such as Ammi spp,and Dryopteris spp.May be caused blindness in animals.The survey also showed that Hypericum perfaratum and Euphorbia macrostegia are the most important poisonius plants of the Region .
Keywords: Poisonos plants
پاسخ با نقل قول
ثبت اين صفحه